رفتن به محتوای اصلی

مسجد جامع فهرج

جاذبه های گردشگری نزدیک

درخواست اصلاح محتوا

1 votes with an average rating of 3.

نام های دیگر مکان

  • مسجد امام حسن
  • مسجد کهن فهرج

موقعیت جغرافیایی مسجد جامع فهرج

یزد، شهر بادگیرها، به واسطه‌ آثار ارزشمند تاریخی آن نه تنها در ایران بلکه در کل جهان شهرت یافته است. مسجد جامع فهرج یکی از قدیمی ترین بناهای تاریخی ایران در روستای فهرج از توابع مهریز این شهر قرار دارد. این روستا در مسیر منتهی به بافق واقع شده و حدود 25 کیلومتر با یزد فاصله دارد. 

سیر تاریخی و فرهنگی

مسجد جامع یا مسجد کهن فهرج که به مسجد امام حسن شهرت دارد در سال 45 هجری و توسط سعید بن عثمان ساخته شد. ارزش و دیرینگی مسجد فهرج را یکی از اساتید بزرگ معماری ایران؛ استاد پیرنیا طی سفری به کرمان در دهه 40 کشف کرد. به گفته ایشان آن چه سبب تمایز و جلب توجه در مورد این مسجد بود مناره های گلین آن بود که در قرن چهارم هجری به مسجد اضافه شد. اثری به جا مانده از عصر ساسانیان و آغاز اسلام در 1400 سال پیش که با نمایی از سیمگل و خشت های گلی ساخته شده بود. تزیینات گچبری آن با چین و شکن هایی از کاهگل از کوشک های ساسانیان الگوبرداری شده بود که در صدر اسلام برای ساخت مسجد استفاده می شد. محراب مسجد که تازه تر به نظر می رسد این مدعا را تایید می کند. مردم فهرج در آن زمان تصور می کردند مسجد فرسوده شده و بنا داشتند آن را تخریب کرده و مسجدی نو بسازند که با توضیحات استاد پیرنیا پی به ارزش آن بردند.

روستای فهرج طی بررسی های مورخان قدمتی در حدود 5000 سال دارد و از سکونتگاه های ابتدایی ایرانیان بوده و پهره نام داشت. بناهایی مانند حسینیه و آب انبار آن عمری هزار ساله دارند و مسجد جامع آن نیز هر چند اطلاعی دقیق در مورد تاریخ ساخت بنایش در دست نیست اما طبق نظر استاد پیرنیا، شیوه معماری و تزیینات بنا به قرن اول هجری و بدو اسلام بر می گردد. هرچند برخی معتقدند تاریخ آن قرن 4 هجری است اما عدم وجود کتیبه در مسجد که در قرن 4 باب شده بود این نظریه را با مشکل مواجه می کند.

معماری مسجد جامع فهرج

سادگی مسجد، بدون گنبد و کتیبه، زیبایی آن را دو چندان می کند. نقشه مسجد بسیار ساده و با توجه به مسجد النبی طراحی شده بود. مسجدی از نوع شبستانی بنایی از خشت و بدون کاشی کاری های معماری اسلامی و با دو محراب، یادگاری از ظهور اسلام در ایران است. مسجد فهرج فاقد ایوان اما حیاط مرکزی آن رواق و شبستانی سه دهانه را گرد هم آورده که بسیار ساده تر و قدیمی تر از مسجد تاریخانه دامغان است و بر خلاف تاریخانه که تنها مکانی گردشگری است در مسجد فهرج همچنان نماز برپا می شود. قوس‌های این شبستان به صورت بیضی و نمونه‌ای از قوس‌های ساسانی است که با گچ کاری های شکنجی کاخ کسری و پیچک‌های آن هماهنگ است. دهانه وسط این شبستان رو به قبله و بزرگتر از دو دهانه دیگر است و خود شبستان به اندازه یک دهانه پهنا دارد. دو محراب مسجد با فاصله کمی از هم قرار دارند. محراب اصلی و بزرگتر ارتفاعی حدود 3/5 متر دارد.

مسجد جامع فهرج تنها بنای تاریخی مذهبی با قدمتی به بلندای ظهور اسلام است که ترکیب ساختمان آن تغییر نکرده و شیوه معماری به کار رفته در آن کاملا از معماری ساسانی الگو گرفته است.

در معماری این مسجد قوس تیزه دار بر روی شبستان قرار دارد که پاکار آن از کنار دیوار به زمین می رسد. ستون‌های 8 گانه آن ساده و به صورت چهارگوش بوده و با ستون های کوچکتر تزیین شده که این نوع تزیینات در قرن چهارم هجری رایج بود. نمونه‌ این ستون ها را در معماری مصری و در مسجد احمد بن طولون در قاهره می بینید. همچنین کوشک فردوس در خراسان و مسجد میبد دارای چنین ستون هایی هستند. هر چند معماری اسلامی در ایران در تداوم همان سبک پیش از اسلام بود تنها با این تفاوت که محلی به عنوان نیایشگاه به نام مسجد در مجموعه شهر اضافه شد. تنها ویژگی آثار صدر اسلام به ویژه در خصوص مساجد سادگی و بی پیرایگی آن است.

پنجره ای که به صورت چندپره قاب گرفته شده در پایین طاق و مقابل محراب قرار دارد. شبستان دیگری در جنوب غربی شبستان قبلی ساخته شده که در سبک و ابعاد خشت ها متفاوت تر است. ورودی های مسجد که یکی در جنوب غرب و دو تای دیگر در شرق مسجد قرار دارد. اما ورودی شرقی در حال حاضر مسدود است. وجود اتاق هایی گهواره ای یا ناوی با گوشه سازی هایی به شکل بیضی و استفاده از خشت هایی بزرگ با ابعاد 32 در 32 در 5  سانتی متر در ساخت آن، قوس های الگوی معماری ساسانی را تداعی می کند.

ارزش‌های خاص مسجد جامع فهرج

مسجد جامع فهرج تنها بنای تاریخی مذهبی با قدمتی به بلندای ظهور اسلام است که ترکیب ساختمان آن تغییر نکرده و شیوه معماری به کار رفته در آن کاملا از معماری ساسانی الگو گرفته است. این مسجد، کهن ترین مسجد ایران است که از معماری ساسانیان الگوبرداری کرده است. ویژگی جالب و منحصر به فرد این مسجد طرح درب‌های آن است. آن هم در زمانی که طرح درب چندان اهمیتی نداشته و تجمل به حساب می‌آمد. ورودی مسجد نیز که پیش از آن از ضلع شمالی بود به کنار مناره تغییر یافته است.

پیشنهاد برای دیدن مسجد جامع فهرج

شهر یزد یکی از قدیمی ترین شهرهای ایران و دارای سابقه طولانی و آثار تاریخی ارزشمند است. شما با سفر به این شهر زیبا می توانید سیری در تاریخ ایران اسلامی داشته باشید. آتشکده ها و مساجد، خانه‌های قدیمی و... برای بازدید و ساختن خاطراتی فوق العاده کفایت می کند.

شماره ثبت ملی
906
تاریخ ثبت ملی
30 آذر 1349
شرایط کالبدی بنا
نیمه تخریب
شرایط عمومی بنا
متوسط
آدرس مکان
استان یزد- یزد- بخش مرکزی- روستای فهرج
امکان بازدید
+

31.764265, 54.581503

97
82
87
87
امین حسنی

فوق لیسانس فناوری اطلاعات و گرایش تجارت الکترونیک هستم. عاشق کتاب، موسیقی، طبیعت، عکاسی، طبیعتگردی و کوهنوردی و این ها رو با هیچ چیز عوض نمی کنم. هدف همکاری من با ایران نگری معرفی میراث ملموس و ناملموس کشور زیبایمان ایران به شماست. همچنین می خواهم مطالب مفید در خصوص گردشگری، کوهنوری و طبیعتگردی را با شما به اشتراک بگذارم. ما در ایران نگری اهداف زیادی داریم و تنها پشتوانه و مشوق ما در این راه، حمایت ها و بازدیدهای شما دوستان است. اگر از ایران نگری خوشتان آمده ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید و ایران نگری را به دوستان خود نیز معرفی کنید.

جاذبه های گردشگری مشابه

  • استان یزد
  • یزد
  • استان زنجان
  • زنجان
  • استان زنجان
  • زنجان
  • استان اصفهان
  • اصفهان

دیدگاه ها

هنوز دیدگاهی برای این محتوا در ایران نگری به ثبت نرسیده است. با نوشتن دیدگاه خود در رابطه با این محتوا اولین ایران نگر باشید!