رفتن به محتوای اصلی

آرامگاه بابا طاهر

درخواست اصلاح محتوا

1 votes with an average rating of 4.

نام های دیگر مکان

  • آرامگاه بابا طاهر عریان
  • بقعه بابا طاهر
  • میدان بابا طاهر

موقعیت جغرافیایی آرامگاه بابا طاهر

همدان پایتخت تاریخی ایران و شهرِ دروازه‌ها، از جاذبه‌های گردشگری منطقه غرب کشور محسوب می‌شود. آثار تاریخی زیادی در دل این شهر وجود دارد که آرامگاه بابا طاهر یکی از زیباترین آن‌هاست. این مقبره بر بلندای تپه کوچکی در شمال غربی همدان، مقابل‌ قله الوند و از سوی‌ دیگر، مقابل‌ بقعه امامزاده‌ حارث بن علی‌ قرار گرفته است. برای رفتن به آرامگاه باید پلکانی را بالا رفت تا به این بنای زیبا رسید.

سیر تاریخی و فرهنگی

بابا طاهر از شعرا و عرفای بزرگ روزگار خود است. او در اواخر قرن چهارم قمری به دنیا آمد و در همدان‌ زیست و در همان‌جا درگذشت. بابا، مشهور‌ترین لقب او و معادل پیر‌ و مرشد و لقب عریان، بیانگر دوری‌ گزیدن‌ او از علایق‌ دنیوی‌ است‌.

از نام پدر و گذشتگان او اطلاع درستی در دست نیست. در نزدیکی خاکدان باشکوه و بی‌پیرایه‌اش که ساختمانی ساده دارد گوری به نام فاطمه لاری هست که گروهی آن را دایه‌اش دانسته‌اند و گروهی دیگر آن را معشوقه و یا خواهرش ذکر کرده‌اند.

در روزگار ما بابا طاهر بیشتر با دوبیتی‌های شیرینش شناخته می‌شود و آوازه این صوفی و حکیم گران‌قدر، مرهون‌ دوبیتی‌های‌ عوام‌ فهم‌ و خواص پسند اوست‌. در اشعار بابا طاهر تشخیص عشق‌ لاهوتى‌ از عشق‌ ناسوتى‌ دشوار است و این یکی از جذابیت‌های آثار اوست. خواندن این اشعار در این فضا گویی از نو بابا طاهر عریان را به ما می‌شناساند.

آرامگاه بابا طاهر بر فراز تپه‌ای در شمال غربی شهر همدان قرار دارد. این بنا در طول قرون مختلف شاهد تخریب و بازسازی‌های متعدد بوده است. در قرن ششم هجری یک برج هشت ضلعی آجری بر روی قبر بابا طاهر ساخته شد که بعدها بر اثر مرور زمان ویران شد. در زمان پهلوی اول از طرف شهرداری همدان بنای جدیدی به‌جای بنای قدیمی ساخته شد که مصالح آن بیشتر آجر بود. در جریان همین بازسازی، لوح کاشی مربوط به قرن هفتم هجری که هم اکنون در موزه ایران باستان نگهداری می‌شود، به دست آمد. بر روی این کاشی فیروزه‌ای رنگ، آیات قرآن مجید به خط کوفی برجسته نوشته شده است.

آرامگاه جدید، شاهکاری ممتاز و بدیع از معماری عصر جدید است که طرح اصلی آن تلفیقی از معماری قرن‌های هفتم و هشتم هجری و عصر حاضر است. احداث بنای جدید در سال 1344 شمسی با همت انجمن آثار ملی و شهرداری همدان و توسط مهندس محسن فروغی انجام شده است. در اطراف بنای جدید فضای سبز وسیعی احداث شده است.

در جوار آرامگاه‌ بابا طاهر مقبره شماری‌ از بزرگان و ادیبان همدان‌ نیز قرار دارد که عبارت‌اند از: محمد ابن عبدالعزیز؛ از ادبای قرن سوم هجری، ابوالفتح اسعد؛ از فقهای قرن ششم، میرزا علی نقی کوثر؛ از دانشمندان سده سیزدهم و مفتون همدانی؛ از شعرای قرن چهاردهم.

آرامگاه دیگری از بابا طاهر در خرم آباد استان لرستان قرار دارد. بابا طاهر در شعرهای خود از کلمات و اصطلاحات لری استفاده کرده و مردم لرستان این را دلیلی بر لر بودن بابا طاهر می‌دانند. مردم لر به پیران و مرشدان اهل حق، لفظ بابا را نسبت می‌دهند و این دلیل دیگری است که می گویند بابا طاهر از اهالی لرستان بوده است. آرامگاه بابا طاهر در خرم‌آباد که قدمت آن به دوره خوارزمشاهیان می‌رسد، در مرکز شهر خرم‌آباد و شرق قلعه فلک‌الافلاک در محله‌ای به نام درب بابا طاهر قرار دارد.

معماری آرامگاه بابا طاهر

در آرامگاه بابا طاهر رویکرد سازنده این بنا؛ محسن فروغی که تحصیلات دانشگاهی دارد و معماری مدرن را می‌شناسد و شیفته هنر و معماری ایران است به چشم می‌آید. هنر وی تلفیقی از فرهنگ و هنر ایران و نوآوری‌هایی در سطح جهانی است که پای وی را در سبکی فراتر از مدرنیسم در معماری باز می‌کند. شکل ظاهری بنا، مانند بناهای آرامگاهی قدیم ایران است اما با فن نوجویانه بتن اجرا شده است.

آرامگاه بابا طاهر در شهر همدان در مرکز میدانی مستطیل شکل، زیبا، سرسبز، با گنبدی فیروزه‌ای منشوری شکل، بر قاعده‌ای هشت ضلعی بر بالای تپه‌ای کم ارتفاع قرار گرفته است. سقف آرامگاه کاشی کاری معرق می‌باشد.

دیواره‌های این بنا به شکل مثلث‌های متساوی‌الساقین، نگاه ما را با خود به بالا و آسمان می‌برند و این تمهیدی‌ است که معمار خلاق برای بیان مکانی که جای عروج است به‌کاربرده است. از طرفی مساحت این بنا بر خلاف تندی زاویه‌ها که به ما بلندی را القا می‌کنند، نسبتا کوچک به نظر می‌آید که البته این‌طور نیست و تنها احساسی است که از ترکیب اجزای آرامگاه به ما القا می‌شود که این بیان، مناسب این مکان است، جایی جمع و امن برای آرامش ابدی.

برج آرامگاه بر قاعده‌ای هشت ضلعی واقع شده که ارتفاع آن از سطح فوقانی تپه 20/35 متر و از کف خیابان 25/30 متر استستون‌های هشت‌گانه برج، قطعه سنگ مزار، کف و پله‌های آرامگاه از سنگ گرانیت حجاری شده است و بنای اصلی نیز به ابعاد 10 در 10 متر با مجموعه‌ای از منشورها پوشیده شده و دارای مدخل‌های ورودی و منفذهای نور است.

نما و فرش بنای آرامگاه باباطاهر همدان از سنگ است و در داخل آن کتیبه‌هایی از کاشی وجود دارد.

در محوطه داخلی آرامگاه 24‪  دو بیتی از سروده‌های بابا طاهر بر رو 24 قطعه سنگی مرمر نوشته و نصب شده است. دو لوح برنجی نیز در محوطه داخلی نصب شده است که یکی از آن‌ها اسامی هیات موسس انجمن آثار ملی به هنگام ساختمان آرامگاه و دیگری نام برخی از شخصیت‌هایی است که در کنار بابا طاهر دفن شده‌اند را نمایش می دهد. مساحت کل زیر بنای آرامگاه و باغ آن حدود 8965 متر مربع برآورد شده است.

امکانات تفریحی و رفاهی اطراف آرامگاه بابا طاهر

در محوطه داخلی بابا طاهر و نزدیک درب ورودی، غرفه کوچکی است که کتاب‌های متنوع تاریخی و همین‌طور مجسمه‌های کوچک سفالی در آن به فروش می‌رسد، هم چنین در ایام عید غرفه‌های زیادی به شکل بازارچه در محوطه خارجی دایر است که صنایع دستی و سوغاتی همدان و دیگر شهرها را می‌توان در آن سراغ گرفت. در اطراف بنا، فضای سبز وسیعی است که می‌توان از آن و همین‌طور دیدن بنا از فاصله لذت برد. در محوطه بیرونی و دور میدان فروشگاه‌های سفال فروشی با انواع و اقسام کوزه‌ها و اشیا سفالی به چشم می‌خورد که از محبوب تربن سوغات این شهر به شمار می رود. سینما، سوپرمارکت‌، رستوران و غذای آماده در همان نزدیکی و در دسترس است. هتلی نیز به همین نام در اطراف این میدان وسیع و مستطیل شکل وجود دارد که می تواند پذیرای میهمانان و علاقمندان به این شاعر و عارف نامی باشد.

سرویس بهداشتی در بیرون محوطه تاریخی اما در داخل میدان قرار دارد.

پیشنهاد برای دیدن آرامگاه بابا طاهر

آرامگاه این شاعر و عارف همدانی در تمامی طول سال دیدنی است و فضای سبز و پارکی که آن را احاطه کرده همیشه پذیرای میهمانان و مسافران این شهر است اما در روزهای جمعه این محل به محل گردهمایی هنرمندان و دوستداران موسیقی سنتی تبدیل می شود که جمع مشتاقان از سراسر شهر در مقبره این شاعر گرانقدر گرد هم جمع آمده و به نواختن ساز و آواز مشغول می شوند که فضای عرفانی و شاعرانه این آرامگاه ابدی عارف و شاعر نامی را بیش از پیش دیدنی می کند.

شماره ثبت ملی
1870
تاریخ ثبت ملی
21 اردیبهشت 1376
شرایط کالبدی بنا
سالم یا مرمت شده
شرایط عمومی بنا
خوب
آدرس مکان
استان همدان- همدان- میدان بابا طاهر
امکان بازدید
+

34.809201, 48.508628

157
165
184
145
فرناز قوام پور

فرناز قوام پور هستم و در دانشگاه رشته معماری را گذرانده ام. با توجه به علاقه شخصی به سفر، تاریخ و فرهنگ ایران با پروژه ایران نگری همکاری می کنم. خواندن و نوشتن در مورد ایران و مکان های دیدنی تاریخی و فرهنگی و طبیعی همیشه برایم جالب بوده و اینجا خوانده و دانسته های خود را با شما به اشتراک می گذارم.

جاذبه های گردشگری مشابه

  • استان همدان
  • همدان
  • استان همدان
  • همدان
  • استان همدان
  • همدان
  • استان همدان
  • همدان

دیدگاه ها

هنوز دیدگاهی برای این محتوا در ایران نگری به ثبت نرسیده است. با نوشتن دیدگاه خود در رابطه با این محتوا اولین ایران نگر باشید!