رفتن به محتوای اصلی

واحدهای پول در ایران را بشناسید، از ابتدا تا کنون!

6 votes with an average rating of 3.

پول در زندگی روزانه مردم نقش مهمی ایفا می کند و در کشورهای مختلف کاربردهای زیادی نیز دارد. در هر کشوری پول را با واحدی خاص می سنجند که ارزش و اعتبار متفاوتی نسبت به واحدهای پول رایج در سایر نقاط جهان دارد. در واقع واحد پول، مبنایی است که ارزش کالا ها و خدمات مختلف را با توجه به آن ارزیابی می کنند. واحدهای پول در هر کشوری می تواند با توجه به شرایط و به صورت حساب شده و طی مدت زمانی مشخص تغییر پیدا کند که این کار نیازمند برنامه ریزی و هماهنگی بسیار زیادی است. به همین دلیل تغییر واحدهای پول در کشورها در بازه های زمانی کوتاه کار منطقی نیست. اما هر کشوری در طول تاریخ واحدهای گوناگونی را به عنوان مبنا برای پول رایج در آن زمان در نظر می گرفته است که در این مقاله تصمیم داریم شما را با تاریخچه واحدهای پول در ایران آشنا کنیم. پس با ایران نگری همراه باشید.

هخامنشیان

در دوره هخامنشیان از دریک به عنوان واحد پول هایی که به صورت سکه های طلا بود استفاده می کردند. سکه های نقره را با شکل می شمردند و برای شمش های طلا از تالان استفاده می کردند. البته واحدهای دیگری مانند مین و کرشه هم در آن زمان استفاده می شد که حالتی کوچکتر برای تبدیل واحدهای بزرگتر بوند.

ساسانیان

در دوره ساسانیان درم و دینار بر روی کار آمد. برای سکه های طلا از دینار و برای سکه های نقره از درم استفاده می کردند که هر دینار معادل 20 درم بود. اکنون درم واحد پول ارمنستان است. واحد معروف دیگر برای پول در این دوران پشیز بود. پشیز به سکه های مسی دوران ساسانی می گفتند و طبق لغت نامه دهخدا هر 60 پشیز معادل 1 درم بود. در واقع به ریزترین پول در دوران ساسانی که ارزش و اعتبار بسیار کمی داشت پشیز می گفتند. همین موضوع در گذر زمان در گفتار عامیانه و مردم کوچه و بازار به چیز بی ارزش معروف شد و زمانی که مردم می خواستند چیزی را کم ارزش جلوه دهند آن را به پشیز تشبیه می کردند. این موضوع را در سراسر ادبیات فارسی و گفتارهای عامیانه مردم می توانید به وضوح ببینید.

ز داد تو هر ذره مهری شود // زفرّت پشیزی سپهری شود (فردوسی)

چو بخت عرب بر عجم چیره شد // همی بخت ساسانیان تیره شد

برآمد ز شاهان جهان را قفیز // نهان شد زر و گشت پیدا پشیز (فردوسی)

سخن تا نگویی به دینار مانی // ولیکن چو گفتی پشیز مسینی (ناصرخسرو)

چنان روزگارش بکنجی نشاند // که بر یک پشیزش تصرف نماند (سعدی)

واحد دیگر پول در دوران ساسانی دانگ بود که به سکه های نقره ای می گفتند که هر 6 عدد از آن ها برابر با 1 درم بود.

صفویان

شاه عباس صفوی واحد عباسی را برای سکه های نقره ای که با چهره شاهی ضرب می شد انتخاب کرد. هر عباسی معادل 200 دینار بود. سکه های نیم عباسی هم معادل 100 دینار بود. در دوره قاجار از واحد دینار بسیار استفاده می شد. اما به دلیل این که واحدهای پول صفوی نیز در آن دوره هم چنان رایج بوده در بسیاری از تبدیل واحدهای پول در این دوران از شاهی و دینار نیز استفاده شده است. سکه های عباسی از جنس نقره بودند و برای سکه های مسی از واحدی به نام صنار در آن دوران استفاده می شد. صنار مخفف عبارت 100 دینار بود. صنار سکه ای بود از مس معادل 2 شاهی و 10 عدد آن یک قران به حساب می آمد و سال ها رایج بود. صنار در سال 1319 هجری قمری جریان داشته از اول تیرماه 1316 هجری خورشیدی از جریان خارج شده است.

قاجار

در دوران قاجار یکی از عجیب ترین واحدها را برای پول انتخاب کرده بودند. در این دوره واحد پول، همان پول بود! هر شاهی برابر 2 پول بود و هر 100 دینار برابر 2 شاهی. واحد معروف بعدی این دوران قران بود. هر قران سکه ای نقره ای بود به وزن 24 نخود! بعدها و در دوره پهلوی هر قران معادل یک ریال در نظر گرفته شد. در این دوره به سکه های طلایی که وزن آن معادل 18 نخود بود اشرفی می گفتند. در دوره قاجار به کمترین واحد پول پاپاسی نیز می گفتند. پاپاسی نیز مانند پشیز جایگاه خود را در میان گفتار روزمره ایرانیان باز کرد.

پهلوی

در این دوره واحد ریال به عنوان واحد رسمی پول در ایران در نظر گرفته شده بود.

جمهوری اسلامی

پس از انقلاب اسلامی نیز واحد ریال در ایران تا به امروز به عمر خود ادامه داده است. البته هم چنان در مکالمات روزمره مردم گاهی از مثال و ضرب المثل هایی که در آن واحدهای رایج قدیمی وجود دارد استفاده می شود اما واحد رسمی پول همان ریال است. جالب است که در مراودات روزمره ایرانیان ریال جایگاهی ندارد و همگان از واحدی به نام تومان استفاده می کنند. هر تومان برابر 10 ریال است. به همین دلیل مدتی است که بحث تغییر واحد رسمی پول از ریال به تومان مطرح شده است. اما هنوز تصمیم جدی در باره آن گرفته نشده است.

در طی قرن ها تاریخ و تمدن در ایران، واحدهای دیگری نیز برای پول در نظر گرفته شده بود که می توانید لیستی از آن ها را در جدول زیر ببینید.

ردیف

نام واحد

Name

شرح

1

دریک

Daric

واحد سکه طلای هخامنشی برگرفته از نام داریوش به وزن آن نیز 8/41 گرم

2

شکل

Sheqel

واحد سکه نقره هخامنشی به وزن 5/6 گرم

3

تالان

Talan

واحد شمش طلای هخامنشی برابر با 300 دریک

4

مین

Min

واحد وزن برابر یک پنجاهم تالان

5

کرشه

Karsha

واحد سکه نقره کوچکتر از شکل

6

استاتر

Stater

واحد سکه ساتراپ های هخامنشی و طلا و نقره مقدونی

7

دراخما

Drachma

واحد سکه نقره سلوکی و پارتی

8

ابول

Obole

سکه نقره به وزن یک ششم دراخما

9

کالکو

Kalco

واحد سکه مسی سلوکی و پارتی

10

دینار

Dinar

واحد سکه طلای ساسانی برابر 20 درم

11

درم

Deram

واحد سکه نقره ساسانی

12

دانگ

Dong

سکه نقره ساسانی به وزن یک ششم درم

13

پشیز

Pashiz

سکه مسین دوره ساسانی

14

درهم

Darham

واحد سکه های نقره دوره اسلامی در ایران

15

فلوس

Folos

واحد سکه های مسین دوره اسلامی در ایران

16

یمینی

Yamini

واحد سکه طلای سلطان محمود غزنوی

17

محمودی

Mahmoudi

واحد سکه در دوره غزنویان

18

تنگه

Tonge

واحد سکه مسین در دوره تیموریان

19

چاو

Chav

واحد اسکناس دوره ایلخانی

20

شاهی

Shahi

واحد سکه صفوی، زندیه، افشاریه، قاجار و پهلوی

21

غازی

Ghazi

سکه ریز مسین دوره صفوی و قاجار

22

پول

Pool

سکه کوچک مسی دوره قاجار معادل بیست و پنج دینار

23

اشرفی

Ashrafi

سکه طلا برگرفته از نام ملک اشرف ایوبی از دوره صفویه

24

محمدی

Mohammadi

معادل 100 دینار، از نام سلطان محمد خدابنده گرفته شده

25

غازبکی

Ghazbeyki

سکه مسین یک دهم شاهی در دوره صفویه ده دینار

26

دوزاری

Dozari

سکه معادل دو هزار دینار یا نیم مثقال طلا یا شش نخود

27

بیستی

Bisti

سکه بیضی شکل دوره صفوی، هر 2/5 بیستی معادل یک شاهی بود

28

عباسی

Abbasi

سکه نقره از نام شاه عباس صفوی گرفته شده است و معادل چهار شاهی و دویست دینار

29

مهراشرفی

Mohrashrafi

سکه طلا دوره صفوی، زندیه، افشاریه

30

صناری

Sannari

سکه مسین دوره زندیه و قاجار معادل صد دینار

31

روپی

Ruppi

سکه نقره به ارزش پانصد دینار دوره افشاریان

32

نادری

Naderi

سکه نقره به ارزش پانصد دینار دوره افشاریان

33

روپیه

Ruppieh

سکه نقره به ارزش پانصد دینار دوره افشاریان

34

ریال

Rial

سکه نقره برابر 1250دینار قاجاریه و دوره پهلوی و جمهوری اسلامی معادل صد دینار

35

تومان

Toman

سکه طلای دوره قاجار و پهلوی اول معادل ده هزار دینار (در اصل ریشه مغولی دارد)

36

پاپتی

Papati

سکه مسین قاجاری

37

پاپاسی

Papassi

سکه مسین قاجاری

38

لاری

Lari

شمش نقره ضرب لار

39

قروش

Qurush

سکه مسین در بخش هایی از ایران رایج بوده

40

قران

Qiran

سکه نقره قاجار معادل هزار دینار

41

صاحبقران

Sahibqiran

سکه نقره فتحعلی شاه قاجار معادل هزار دینار

42

پنج هزاری

Panzari

سکه طلای قاجاریه معادل پنج هزار دینار و معادل نیم مثقال طلا (دوازده نخود)

43

پول سفید

Poolesefid

سکه نقره معادل بیست و پنج دینار قاجار

44

پول سیاه

Poolesiah

سکه مسین معادل 12/5 دینار دوره قاجار

45

ربعی

Robei

سکه نقره به ارزش 250 دینار و سکه طلا به ارزش 2500 دینار

46

هزاری

Hezari

سکه نقره قاجاریه به ارزش هزار دینار

47

مثقالی

Mesghali

سکه طلای دوره محمد شاه قاجار

48

چندک

Chandak

سکه مسین قاجاری برابر دو غازی

49

پناباد

Panabad

سکه ضرب شده در پناه آباد شوش معادل نیم ریال

50

کشورستانی

Keshvarestani

سکه دوره قاجار

51

کلوار

Kalvar

سکه دوره قاجار معادل نیم شاهی در بروجرد رایج بود

52

قمری

Ghamari

سکه دوره قاجار رایج در خوزستان

53

کرور

Kurur

یکای هندی برابر ده میلیون ولی در ایران هر نیم میلیون معادل یک کرور بود

54

پهلوی

Pahlavi

سکه طلای دوره پهلوی

55

بهار آزادی

Bahar-e Azadi

سکه طلای جمهوری اسلامی

امین حسنی

فوق لیسانس فناوری اطلاعات و گرایش تجارت الکترونیک هستم. عاشق کتاب، موسیقی، طبیعت، عکاسی، طبیعتگردی و کوهنوردی و این ها رو با هیچ چیز عوض نمی کنم. هدف همکاری من با ایران نگری معرفی میراث ملموس و ناملموس کشور زیبایمان ایران به شماست. همچنین می خواهم مطالب مفید در خصوص گردشگری، کوهنوری و طبیعتگردی را با شما به اشتراک بگذارم. ما در ایران نگری اهداف زیادی داریم و تنها پشتوانه و مشوق ما در این راه، حمایت ها و بازدیدهای شما دوستان است. اگر از ایران نگری خوشتان آمده ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید و ایران نگری را به دوستان خود نیز معرفی کنید.

دیدگاه ها

هنوز دیدگاهی برای این محتوا در ایران نگری به ثبت نرسیده است. با نوشتن دیدگاه خود در رابطه با این محتوا اولین ایران نگر باشید!